Serwis prawny
www.e-adwokat.eu
 Menu
:: Serwis prawny - strona główna
:: Polskie sądy
:: Umiejscownie zagranicznych aktów stanu cywilnego
:: Ustalenie stanu sprawy karnej
:: List żelazny
:: Legalizacja dokumentów
:: Polskie obywatelstwo

:: katalog prawniczy



 Polecamy
:: Rozwód czy separacja
:: Alimenty
:: Prawo karne
:: Kancelaria Adwokacka w Warszawie



Poradnik prawny

(stan prawny na 12.09.2011)

APOSTILLE i LEGALIZACJA

Z punktu widzenia polskiego systemu prawnego, istnieją dwa sposoby poświadczania dokumentów polskich, przeznaczonych do obrotu prawnego za granicą:
Zgodnie z art. 1 konwencji haskiej z 1961 r. za dokumenty urzędowe uważa się:
  1. dokumenty pochodzące od organu lub urzędnika sądowego, włączając w to dokumenty pochodzące od prokuratora, sekretarza sądowego lub urzędnika dokonującego doręczeń ("huissier de justice");
  2. dokumenty administracyjne;
  3. akty notarialne;
  4. urzędowe zaświadczenia umieszczane na dokumentach podpisanych przez osoby działające w charakterze prywatnym, takie jak urzędowe zaświadczenia stwierdzające zarejestrowanie dokumentu lub fakt jego istnienia w określonej dacie oraz urzędowe i notarialne poświadczenia podpisów.
Jednakże niniejsza konwencja nie będzie miała zastosowania do:
  1. dokumentów sporządzonych przez przedstawicieli dyplomatycznych lub urzędników konsularnych;
  2. dokumentów administracyjnych dotyczących bezpośrednio transakcji handlowych lub operacji celnych.
Dokumentami urzędowymi nie są dokumenty prywatne, takie jak np. listy. Klauzulą apostille opatruje się jednak urzędowe potwierdzenia, które umieszcza się na dokumentach prywatnych, np. notarialnie poświadczony podpis na testamencie. (patrz: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 grudnia 2008 r.) Należy pamiętać także, iż wydanie apostille nie jest konieczne w sytuacji, gdy Rzeczpostpolitą Polską wiąże z państwem w których chcemy wykorzystywać dany dokument u mowa dwustronna upraszczająca lub znosząca wymóg legalizacji.
Właściwym urzędem do wydawania apostille lub dokonywania legalizacji, w stosunku do polskich dokumentów, jest Ministerstwo Spraw Zagranicznych, al. Szucha 21, 00-580 Warszawa.
W przypadku niektórych dokumentów, zanim możliwa będzie ich legalizacja lub nadanie im klauzuli apostille, wymagane jest uwierzytelnienie przez odpowiedni organ. Te dokumenty (wraz z organem odpowiedzialnym za uwierzytelnienie) to:
  • dokumenty notarialne i sądowe z wyjątkiem odpisów z Krajowego Rejestru Sądowego (Prezes właściwego sądu okręgowego)
  • dyplomy wyższych uczelni (Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego) [wyjątki - patrz niżej]
  • dyplomy uczelni artystycznych, takich jak Akademie Muzyczne, Akademie Sztuk Pięknych, Szkoły Teatralne i Filmowe (Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego)
  • dyplomy uczelni wojskowych (Minister Obrony Narodowej)
  • dyplomy uczelni medycznych (Minister Zdrowia)
  • dyplomy Akademii Morskiej w Gdyni oraz Akademii Morskiej w Szczecinie (Minister Infrastruktury);
  • "nowa matura" (Ministerstwo Edukacji Narodowej)
  • świadectwa szkolne (właściwe terytorialnie kuratorium oświaty)
  • dyplomy mistrzowskie, świadectwa rzemieślnicze (Związek Rzemiosła Polskiego w Warszawie)
  • dokumenty handlowe (Krajowa Izba Gospodarcza w Warszawie i regionalne izby gospodarcze)
Wysokość opłaty skarbowej za poświadczenie dokumentów wynosi: 60 PLN za apostille lub 26 PLN za legalizację dokumentów
Państwa będące stronami konwencji haskiej z 1961 r. o apostille:
http://www.hcch.net/index_en.php?act=conventions.status&cid=41
Więcej informacji na stronach:
http://www.msz.gov.pl/Apostille,-,poswiadczanie,dokumentow,1796.html
http://www.hcch.net/index_en.php?act=conventions.status&cid=41


Dz.U.05.112.938
KONWENCJA
znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych,
sporządzona w Hadze dnia 5 października 1961 r.
(Dz. U. z dnia 24 czerwca 2005 r.)
W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
podaje do powszechnej wiadomości:
W dniu 5 października 1961 r. została sporządzona w Hadze Konwencja znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych, w następującym brzmieniu:
Przekład

KONWENCJA
znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych
Państwa sygnatariusze niniejszej konwencji,
pragnąc znieść wymóg legalizacji dyplomatycznej lub konsularnej zagranicznych dokumentów urzędowych, zdecydowały zawrzeć w tym celu konwencję i uzgodniły, co następuje:

Artykuł 1
Niniejsza konwencja będzie miała zastosowanie do dokumentów urzędowych, które zostały sporządzone na terytorium jednego z Umawiających się Państw i które mają być przedłożone na terytorium innego Umawiającego się Państwa.
Dla celów niniejszej konwencji za dokumenty urzędowe uważa się:
  1. dokumenty pochodzące od organu lub urzędnika sądowego, włączając w to dokumenty pochodzące od prokuratora, sekretarza sądowego lub urzędnika dokonującego doręczeń ("huissier de justice");
  2. dokumenty administracyjne;
  3. akty notarialne;
  4. urzędowe zaświadczenia umieszczane na dokumentach podpisanych przez osoby działające w charakterze prywatnym, takie jak urzędowe zaświadczenia stwierdzające zarejestrowanie dokumentu lub fakt jego istnienia w określonej dacie oraz urzędowe i notarialne poświadczenia podpisów.
Jednakże niniejsza konwencja nie będzie miała zastosowania do:
  1. dokumentów sporządzonych przez przedstawicieli dyplomatycznych lub urzędników konsularnych;
  2. dokumentów administracyjnych dotyczących bezpośrednio transakcji handlowych lub operacji celnych.
Artykuł 2
Każde Umawiające się Państwo zwolni z legalizacji dokumenty, do których ma zastosowanie niniejsza konwencja i które mają być przedłożone na jego terytorium. Dla celów niniejszej konwencji legalizacja oznacza jedynie czynność, poprzez którą przedstawiciel dyplomatyczny lub urzędnik konsularny państwa, w którym dokument ma być przedłożony, poświadcza autentyczność podpisu, charakter, w jakim działała osoba podpisująca dokument, i, w razie potrzeby, tożsamość pieczęci lub stempla, którym jest on opatrzony.

Artykuł 3
Jedyną czynnością, która może być wymagana w celu poświadczenia autentyczności podpisu, charakteru, w jakim działała osoba, która podpisała dokument, oraz, w razie potrzeby, tożsamości pieczęci lub stempla, którym opatrzony jest dokument, jest dołączenie apostille określonej w artykule 4, wydanej przez właściwy organ Państwa, z którego dokument pochodzi.
Jednakże czynność wymieniona w poprzednim ustępie nie może być wymagana, gdy ustawy, inne przepisy prawne lub praktyka obowiązująca w Państwie, w którym dokument jest przedłożony, lub umowa między dwoma lub większą liczbą Umawiających się Państw, zniosły lub uprościły legalizację lub zwolniły taki dokument z legalizacji.

Artykuł 4
Apostille, o której mowa w artykule 3 ustęp 1, będzie umieszczona na samym dokumencie lub będzie do niego dołączona; powinna być ona sporządzona według wzoru załączonego do niniejszej konwencji.
Może być ona jednakże sporządzona w języku urzędowym wydającego ją organu. Standardowe zwroty w niej zawarte mogą być sporządzone również w drugim języku. Tytuł "Apostille (Convention de La Haye du 5 octobre 1961)" pozostawiony będzie w języku francuskim.

Artykuł 5
Apostille wydana będzie na wniosek osoby, która podpisała dokument, bądź jego posiadacza.
Po prawidłowym wypełnieniu poświadczać ona będzie autentyczność podpisu, charakter, w jakim działała osoba, która podpisała dokument, oraz, w razie potrzeby, tożsamość pieczęci lub stempla, którym dokument jest opatrzony.
Podpis, pieczęć lub stempel na apostille zwolnione są z wszelkiego poświadczania.

Artykuł 6
Każde Umawiające się Państwo wyznaczy, w nawiązaniu do ich urzędowych funkcji, organy, które są właściwe do wydawania apostille, o której mowa w artykule 3 ustęp 1. Powiadomi ono o takim wyznaczeniu Ministerstwo Spraw Zagranicznych Niderlandów w czasie składania dokumentu ratyfikacyjnego lub przystąpienia lub oświadczenia o rozszerzeniu. Powiadomi ono również o każdej zmianie wyznaczonych organów.

Artykuł 7
Każdy organ wyznaczony zgodnie z artykułem 6 prowadzić będzie rejestr lub kartotekę, w której odnotuje wydane apostille, wyszczególniając:
  1. numer i datę wydania apostille,
  2. nazwisko osoby, która podpisała dokument urzędowy, oraz charakter, w jakim ona działała, lub w przypadku dokumentów niepodpisanych - nazwę organu, który opatrzył dokument pieczęcią lub stemplem.
Na wniosek każdej zainteresowanej osoby organ, który wydał apostille, sprawdzi, czy dane zawarte w apostille odpowiadają danym w rejestrze lub kartotece.

Artykuł 8
W przypadku gdy traktat, konwencja lub umowa zawarta między dwoma lub większą liczbą Umawiających się Państw zawiera postanowienia poddające poświadczenie podpisu, pieczęci lub stempla określonym czynnościom, niniejsza konwencja będzie miała pierwszeństwo przed takimi postanowieniami, jeżeli czynności te są opatrzone większym rygorem niż czynności, o których mowa w artykułach 3 i 4.

Artykuł 9
Każde Umawiające się Państwo podejmie niezbędne środki w celu zapobieżenia dokonywaniu legalizacji przez ich przedstawicieli dyplomatycznych lub urzędników konsularnych w przypadkach, w których niniejsza konwencja przewiduje zwolnienie z tego wymogu.

Artykuł 10
Niniejsza konwencja otwarta będzie do podpisu dla Państw reprezentowanych na 9 sesji Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego oraz dla Irlandii, Islandii, Liechtensteinu i Turcji.
Podlega ona ratyfikacji, a dokumenty ratyfikacyjne zostaną złożone w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Niderlandów.

Artykuł 11
Konwencja niniejsza wejdzie w życie sześćdziesiątego dnia po złożeniu trzeciego dokumentu ratyfikacyjnego, o którym mowa w artykule 10 ustęp 2.
Konwencja wejdzie w życie dla każdego Państwa sygnatariusza, które ratyfikuje ją w terminie późniejszym, sześćdziesiątego dnia po złożeniu jego dokumentu ratyfikacyjnego.

Artykuł 12
Każde Państwo niewymienione w artykule 10 może przystąpić do niniejszej konwencji po jej wejściu w życie zgodnie z artykułem 11 ustęp 1. Dokument przystąpienia będzie złożony Ministerstwu Spraw Zagranicznych Niderlandów.
Przystąpienie takie skutkuje wyłącznie w stosunkach między Państwem przystępującym a tymi Umawiającymi się Państwami, które nie zgłosiły sprzeciwu co do jego przystąpienia w ciągu sześciu miesięcy od otrzymania powiadomienia, o którym mowa w artykule 15 litera d. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Niderlandów zostanie powiadomione o każdym takim sprzeciwie.
Konwencja wejdzie w życie między Państwem przystępującym a Państwami, które nie zgłosiły sprzeciwu co do jego przystąpienia, sześćdziesiątego dnia po upływie okresu sześciu miesięcy, o którym mowa w poprzednim ustępie.

Artykuł 13
Każde Państwo może, w czasie podpisywania, ratyfikacji lub przystąpienia, oświadczyć, że rozszerza stosowanie niniejszej konwencji do wszystkich terytoriów, które reprezentuje w stosunkach międzynarodowych, lub do jednego z nich lub większej ich liczby. Oświadczenie takie będzie skuteczne z chwilą wejścia w życie konwencji dla danego Państwa.
W każdym późniejszym terminie o takich rozszerzeniach będzie powiadamiane Ministerstwo Spraw Zagranicznych Niderlandów.
W przypadku gdy oświadczenie o rozszerzeniu stosowania konwencji składane jest przez Państwo, które ją podpisało i ratyfikowało, konwencja wejdzie w życie w odniesieniu do terytoriów, których to dotyczy, zgodnie z artykułem 11. W przypadku gdy oświadczenie o rozszerzeniu stosowania konwencji składane jest przez Państwo, które do niej przystąpiło, konwencja wejdzie w życie w odniesieniu do terytoriów, których to dotyczy, zgodnie z artykułem 12.

Artykuł 14
Niniejsza konwencja będzie obowiązywała przez pięć lat od daty jej wejścia w życie zgodnie z artykułem 11 ustęp 1, również w stosunku do Państw, które ją ratyfikowały lub przystąpiły do niej w terminie późniejszym.
W przypadku braku wypowiedzenia będzie ona milcząco odnawiana co pięć lat. Każde wypowiedzenie będzie notyfikowane Ministerstwu Spraw Zagranicznych Niderlandów co najmniej na sześć miesięcy przed upływem pięcioletniego okresu.
Może być ono ograniczone do niektórych terytoriów, do których ma zastosowanie konwencja. Wypowiedzenie będzie skutkować tylko w odniesieniu do tego Państwa, które je notyfikowało. Konwencja pozostanie w mocy dla innych Umawiających się Państw.

Artykuł 15
Ministerstwo Spraw Zagranicznych Niderlandów powiadomi Państwa, o których mowa w artykule 10, oraz Państwa, które przystąpiły do konwencji zgodnie z postanowieniami artykułu 12, o:
  1. notyfikacjach, o których mowa w artykule 6 ustęp 2;
  2. podpisach i ratyfikacjach wymienionych w artykule 10;
  3. dniu wejścia w życie niniejszej konwencji zgodnie z artykułem 11 ustęp 1;
  4. przystąpieniach i zastrzeżeniach określonych w artykule 12 oraz o dacie, w której takie przystąpienia stają się skuteczne;
  5. rozszerzeniach określonych w artykule 13 i dacie, w której stają się one skuteczne;
  6. wypowiedzeniach wymienionych w artykule 14 ustęp 3.
NA DOWÓD CZEGO niżej podpisani, będąc w tym celu należycie upoważnieni, podpisali niniejszą konwencję. SPORZĄDZONO w Hadze dnia 5 października 1961 r. w językach francuskim i angielskim, przy czym tekst francuski ma pierwszeństwo w przypadku różnic między tekstami, w jednym egzemplarzu, który będzie złożony w archiwach Rządu Niderlandów, i którego uwierzytelniona kopia zostanie przekazana drogą dyplomatyczną każdemu Państwu reprezentowanemu na 9 sesji Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego oraz Irlandii, Islandii, Liechtensteinowi i Turcji.


ZAŁĄCZNIK
Wzór apostille
Apostille będzie sporządzona w formie kwadratu
o bokach o długości co najmniej 9 centymetrów


APOSTILLE

(Convention de La Haye du 5 octobre 1961)

1. Państwo: ...................
    Niniejszy dokument urzędowy

2. podpisany został przez ...........................

3. działającego w charakterze .......................

4. zaopatrzony jest w pieczęć/stempel ...............

Poświadczony

5. w ............... 6. dnia ...............

7. przez ..........................................

8. Nr .............................................

9. Pieczęć/stempel: 10. Podpis:

.................... ......................



Po zapoznaniu się z powyższą konwencją w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej oświadczam, że:
  • została ona uznana za słuszną zarówno w całości, jak i każde z postanowień w niej zawartych,
  • Rzeczpospolita Polska postanawia przystąpić do tej konwencji,
  • postanowienia konwencji są ratyfikowane, przyjęte, potwierdzone i będą niezmiennie zachowywane.
Na dowód czego wydany został akt niniejszy, opatrzony pieczęcią Rzeczypospolitej Polskiej. Dano w Warszawie dnia 15 października 2004 r.


Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 23 grudnia 2008 r.

I SA/Wa 394/08

Urzędowe zaświadczenie umieszczone na dokumentach podpisanych przez osoby działające w charakterze prywatnym oraz urzędowe i notarialne poświadczenie podpisów są dokumentami urzędowymi, a nie sam dokument, np. testament. Tym samym, jeżeli podpis sporządzającego dokument został poświadczony przez notariusza, to klauzulą apostille opatrzone zostaje tylko ta część poświadczająca i traktowana jest jako osobny dokument powiązany co do formy, a nie co do meritum, z dokumentem podstawowym. Sam dokument podstawowy nie podlega zakresowi zastosowania Konwencji znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych sporządzonej w Hadze dnia 5 października 1961 r. (Dz. U. Nr 112, poz. 938).
LEX nr 489522
489522
Dz.U.2005.112.938: art. 1
Dz.U.1964.16.93: art. 1027

Skład orzekający
Przewodniczący: Sędzia WSA Daniela Kozłowska (spr.).
Sędziowie WSA: Elżbieta Sobielarska, Asesor Mirosław Gdesz.

Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi S. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) stycznia 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) października 2007 r. nr (...); 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej S. C. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia (...) stycznia 2008 r. nr (...) utrzymało w mocy własne postanowienie z (...) października 2007 r. nr (...) o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. z (...) stycznia 1954 r. nr (...) o odmowie przyznania własności czasowej do gruntu nieruchomości (...), położonej przy (...) i (...). W uzasadnieniu postanowienia Kolegium przedstawiło następujący stan sprawy: Postanowieniem z (...) września 1999 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. orzekło z urzędu na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 w związku z art. 110 k.p.a. i art. 922 § 1 k.c. o zawieszeniu postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek S. C. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z (...) stycznia 1954 r. Jednocześnie na podstawie art. 100 § 1 k.p.a. wezwano spadkobierców K. J., poprzedniego właściciela tej nieruchomości, do ustalenia następców prawnych. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że do rozstrzygnięcia sprawy konieczny jest udział wszystkich stron postępowania. Postanowieniem z (...) kwietnia 2004 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z (...) października 2004 r. odmówiono podjęcia zawieszonego postępowania ze względu na niedostarczenie Kolegium żądanych dokumentów.
Kolejnym postanowieniem z (...) lutego 2005 r. także odmówiono podjęcia postępowania, ponieważ nadal nie byli znani wszyscy następcy prawni dawnego właściciela nieruchomości. Kolegium postanowieniem z (...) listopada 2005 r. utrzymało własne postanowienie z (...) lutego 2005 r. S. C. wnioskiem z 22 listopada 2006 r. wystąpiła ponownie o podjęcie zawieszonego postępowania. Kolegium postanowieniem z (...) stycznia 2007 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z (...) marca 2007 r. odmówiło podjęcia postępowania. Kolejnym postanowieniem z (...) października 2007 r. Kolegium odmówiło podjęcia postępowania i wskazało, że stwierdzenie nabycia spadku po osobie będącej stroną postępowania w sprawie dotyczącej nieruchomości położonej w Polsce musi nastąpić na podstawie przepisów polskiego prawa cywilnego. Wskazanie spadkobiercy na podstawie prawa obowiązującego w (...) nie może stanowić przesłanki podjęcia przedmiotowego postępowania. Fakt opatrzenia dokumentu pieczęcią apostille nie zmienia stanowiska, że sprawa podlega wyłącznej jurysdykcji sądu polskiego i tylko przed tym sądem możliwe jest przeprowadzenie postępowania spadkowego.
Wniosek S. C., M. J., B. J. i A. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został uwzględniony i postanowieniem z (...) stycznia 2008 r. Kolegium utrzymało w mocy własne postanowienie z (...) października 2007 r. Organ nie podzielił poglądu wnioskodawczyń, iż obecnie nie ma przeszkód do podjęcia zawieszonego w 1999 r. postępowania nadzorczego. Do chwili obecnej akta sprawy nie zostały uzupełnione o dokument stwierdzający prawa do spadku po zmarłym A. J., Spadkobierca według prawa polskiego nabywa spadek ipso iure z chwilą jego otwarcia. Na wniosek osoby mającej w tym interes prawny sąd stwierdza nabycie spadku. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć osoba mająca interes prawny w uzyskaniu takiego stwierdzenia. Jest bezsporne, że w niniejszej sprawie osobami mającymi interes prawny w uzyskaniu stwierdzenia nabycia spadku po A. J. są S. C., M. J., B. J. i A. W. Odnosząc się do kwestii "apostille" Kolegium wyjaśniło, że pojęcie to oznacza po prostu jednolitą formę uwierzytelnienia zagranicznych dokumentów urzędowych przez organy administracji państwowej. Zastosowanie apostille nie skutkuje automatycznie tym, że opatrzone taką pieczęcią pismo staje się spełniającym wszelkie wymogi dokumentem, którym przedtem nie było. Ta forma uwierzytelnienia dokumentu nie może zastąpić prawomocnego postanowienia sądu stwierdzającego prawa do spadku, ponieważ nie powoduje zmiany charakteru dokumentu. W niniejszej sprawie Kolegium nie odstąpi od dotychczasowej praktyki nie potraktuje wniosku w sposób wyjątkowy, inny niż w sprawach podobnych, ponieważ nie ma do tego podstaw prawnych.
Jeżeli przedłożone zostaną stosowne dokumenty, na podstawie których będzie można bezspornie ustalić komu przysługuje przymiot strony postępowania, to postępowanie będzie zgodnie z wnioskiem przeprowadzone.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. C. zarzuciła postanowieniom SKO rażącą i mającą istotny wpływ na wynik sprawy obrazę art. 76 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 1, 2 i 3 Konwencji znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych sporządzonej w Hadze dnia 5 października 1961 r. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że orzeczenie administracyjne z (...) marca 1954 r. odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości (...) położonej obecnie przy (...) zostało wydane z naruszeniem prawa względnie o uchylenie postanowień Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z (...) października 2007 r. i (...) stycznia 2008 r.
Skarżąca uzasadniając skargę wskazała, że bezsporne jest, iż jedną wnioskodawczyń jest obywatelka (...) U. J., która na potwierdzenie statusu strony złożyła dokument urzędowy potwierdzający, że jest ona jedynym spadkobiercą swojego męża, obywatela (...) A. J. oraz że dokument ten jest prawdziwym, dokładnym, zupełnym oraz niezmienionym poświadczeniem zawartej w nim treści.
Przedmiotem sporu jest zagadnienie, czy dokument urzędowy, sporządzony zgodnie z przepisami prawa międzynarodowego, potwierdzający prawa U. J. do spadku po mężu, może stanowić dowód na fakt wynikający z jego treści i tym samym potwierdzać jej status jako strony w tym postępowaniu. W niniejszej sprawie U. J. przedstawiła dokument, któremu przepisy prawa międzynarodowego przyznają status dokumentu urzędowego.
W dniu 14 sierpnia 2005 r. weszła w życie w stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej Konwencja haska. Zgodnie z art. 87 ust. 1 oraz art. 91 ust. 1 Konstytucji RP z tym dniem akt ten stał się źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Stroną Konwencji są również (...). Zgodnie z art. 1 Konwencji ma ona zastosowanie do dokumentów urzędowych sporządzonych na terytorium jednego z umawiających się państw i które mają być przedłożone na terytorium innego umawiającego się państwa. Zgodnie z postanowieniami Konwencji dokument opatrzony apostille uzyskuje na terytorium państwa-strony status dokumentu urzędowego.
Nie powinno ulegać wątpliwości, że przepisy Konwencji haskiej mają pierwszeństwo przed przepisami ustawy, w tym przed powołanym przez Kolegium art. 1027 k.c. Zgodnie z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą.
Nieuznanie w zaskarżonych postanowieniach faktu wynikającego z przedstawionego dokumentu urzędowego bez przeprowadzenia przeciwdowodu na prawdziwość jego treści stanowi rażące naruszenie przepisu art. 76 § 1 i 3 k.p.a. Stanowisko to potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2005 r. sygn. VI SA/Wa 1036/04, LEX nr 189172.
Orzeczenia sądów powołane w zaskarżonych postanowieniach, które wskazywały na konieczność wykazania następstwa prawnego po zmarłej stronie w drodze sądowego stwierdzenia nabycia spadku nie odnosiły się do stanu faktycznego, w którym spadkobierca wykazywał swoją legitymację do spadku dokumentem urzędowym, sporządzonym zgodnie z przepisami Konwencji haskiej i dotyczą najczęściej okresu sprzed przystąpienia Polski do tej Konwencji.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga została uwzględniona, choć nie wszystkie jej argumenty Sąd podzielił. Zasadnicze znaczenie w sprawie ma ustalenie, jaki charakter ma dokument opatrzony klauzulą apostille i jakie skutki prawne ma ta klauzula. Wbrew stanowisku przedstawionemu w skardze opatrzenie testamentu klauzulą apostille nie oznacza, że stał się dzięki temu dokumentem urzędowym. Zgodnie z art. 1 Konwencji znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych sporządzonej w Hadze dnia 5 października 1961 r. (Dz. U. Nr 112, poz. 938), dla celów niniejszej Konwencji za dokumenty urzędowe uważa się:
  1. dokumenty pochodzące od organu lub urzędnika sądowego, włączając w to dokumenty pochodzące od prokuratora, sekretarza sądowego lub urzędnika dokonującego doręczeń ("huissier de justice");
  2. dokumenty administracyjne;
  3. akty notarialne;
  4. urzędowe zaświadczenia umieszczone na dokumentach podpisanych przez osoby działające w charakterze prywatnym, takie jak urzędowe zaświadczenia stwierdzające zarejestrowanie dokumentu lub fakt jego istnienia w określonej dacie oraz urzędowe i notarialne poświadczenia podpisów.
Nie ulega wątpliwości, że zachodzi istotna różnica pomiędzy dokumentami urzędowymi wymienionymi wyżej w pkt a - c, a dokumentami opisanymi w pkt d art. 1 Konwencji. Urzędowe zaświadczenie umieszczone na dokumentach podpisanych przez osoby działające w charakterze prywatnym (...) oraz urzędowe i notarialne poświadczenie podpisów są dokumentami urzędowymi, a nie sam dokument, np. testament. Tym samym, jeżeli podpis sporządzającego dokument został poświadczony przez notariusza, to klauzulą apostille opatrzone zostaje tylko ta część poświadczająca i traktowana jest jako osobny dokument powiązany co do formy, a nie co do meritum, z dokumentem podstawowym. Sam dokument podstawowy nie podlega zakresowi zastosowania Konwencji. Nadanie klauzuli apostille nie zmieniło prywatnego charakteru dokumentu przedstawionego do uwierzytelnienia w tym trybie, gdyż apostille odnosi się wyłącznie do urzędowego zaświadczenia umieszczonego na dokumencie podstawowym, sporządzonym przez osobę działającą w charakterze prywatnym. W niniejszej sprawie dokumentem urzędowym w rozumieniu Konwencji jest notarialne poświadczenie podpisu A. J., złożonego na testamencie z dnia (...) stycznia 1994 r. Wynika to niewątpliwie z treści apostille z dnia 9 kwietnia 2007 r., która w pkt 2 stwierdza, że "niniejszy dokument publiczny został podpisany przez: R. Y.", działającego w charakterze notariusza publicznego.
Nie znajdują potwierdzenia w Konwencji przedstawione przez skarżącą skutki prawne apostille, gdyż nie obejmuje ona samego testamentu, lecz tylko poświadczenie podpisu testatora, sporządzone przez notariusza publicznego. Skutków tych w żaden sposób nie rozszerza przystąpienie Polski do Konwencji Haskiej i jej ratyfikowanie. Należy dodać, że w akcie ratyfikacyjnym jej postanowienia zostały przyjęte i potwierdzone.
Nie było wobec tego podstaw do żądania zastosowanie w sprawie art. 76 § 1 i 3 k.p.a., a więc do uznania, że przedstawiony testament jest dokumentem urzędowym i w razie jego kwestionowania istnieje możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwko jego treści. Testament A. J. nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu Konwencji, co wykazane zostało wyżej, ani w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Sąd uchylił zaskarżone postanowienia z tego powodu, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie uwzględniło różnicy pomiędzy postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dekretowej a postępowaniem w sprawie ustanowienia prawa do gruntu na podstawie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.
Postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia dekretowego, jeżeli nawet dla skarżących zostanie zakończone pozytywnym rozstrzygnięciem, to nie oznacza to jeszcze, że przywrócone zostaje prawo do gruntu w jakiejkolwiek formie. Dopiero postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku dekretowego, które może być następstwem wyłącznie pozytywnej decyzji wydanej w postępowaniu nadzorczym, a więc rozstrzygnięcia w zakresie prawa rzeczowego, będzie wymagało przedstawienia organowi postanowienia sądu polskiego o stwierdzeniu nabycia spadku po A. J.
W ocenie Sądu na etapie postępowania nadzorczego, które nie dotyczy jeszcze orzekania o prawie do gruntu, lecz tylko prawidłowości innej decyzji, przedwczesne jest żądanie przedstawienia postanowienia, jakiego kategorycznie wymaga Kolegium i nie podejmuje z tego powodu zawieszonego postępowania. Tak więc w tym postępowaniu nie było podstaw do zawieszenia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia z (...) stycznia 1954 r. W tej sprawie przedstawiony testament z podpisem testatora poświadczonym przez notariusza publicznego, co następnie opatrzone zostało klauzulą apostille, w niepełnym ale wystarczającym dla potrzeb postępowania nadzorczego zakresie wskazuje następcę prawnego A. J. i dlatego wieloletnie zawieszenie postępowania w tej sprawie Sąd uznał za naruszające zasady Kodeksu postępowania administracyjnego.
Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. c, art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).



Uchwała
Sądu Najwyższego
z dnia 13 kwietnia 2007 r.
III CZP 21/07
Po przystąpieniu Polski do Konwencji znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych sporządzonej w dniu 5 października 1961 r. w Hadze (Dz.U. z 2005 r. Nr 112, poz. 938 i 939) jedyną czynnością wymaganą w celu poświadczenia autentyczności podpisu, charakteru, w jakim działała osoba, która podpisała dokument, oraz, w razie potrzeby, tożsamości pieczęci lub stempla, jakim został on opatrzony, jest dołączenie apostille określonej w art. 4 Konwencji. Nie zwalnia to sądu z obowiązku badania, czy dokument opatrzony apostille spełnia, określone w prawie państwa, w którym dokument został sporządzony, wymagania dotyczące formy danej czynności prawnej.
OSNC 2008/3/34, Biul.SN 2007/4/9
236103
Dz.U.2005.112.938: art. 4
glosa częściowo krytyczna: Czubik P. Rejent 2007/12/168
glosa aprobująca: Górecki J. Rejent 2008/6/125
Skład orzekający
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Marek Sychowicz
Sędzia SN Dariusz Zawistowski

Sentencja
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Katarzyny S.-K. przy uczestnictwie Abrahama Israela S. o wpis, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 13 kwietnia 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 12 grudnia 2006 r.:
"Czy wystarczającą podstawą wpisu prawa własności w księdze wieczystej jest dokonana w formie aktu notarialnego w rozumieniu art. 158 k.c. umowa sprzedaży nieruchomości położonej w Polsce, zawarta przez pełnomocnika sprzedającego, legitymującego się pełnomocnictwem udzielonym za granicą, zaopatrzonym w klauzulę apostille?"
podjął uchwałę:
Po przystąpieniu Polski do Konwencji znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych sporządzonej w dniu 5 października 1961 r. w Hadze (Dz.U. z 2005 r. Nr 112, poz. 938 i 939) jedyną czynnością wymaganą w celu poświadczenia autentyczności podpisu, charakteru, w jakim działała osoba, która podpisała dokument, oraz, w razie potrzeby, tożsamości pieczęci lub stempla, jakim został on opatrzony, jest dołączenie apostille określonej w art. 4 Konwencji. Nie zwalnia to sądu z obowiązku badania, czy dokument opatrzony apostille spełnia, określone w prawie państwa, w którym dokument został sporządzony, wymagania dotyczące formy danej czynności prawnej.

Uzasadnienie faktyczne
Wnioskodawczyni Katarzyna S.-K. domagała się dokonania wpisu do księgi wieczystej prawa własności nieruchomości nabytego przez nią umową sprzedaży z dnia 9 grudnia 2005 r. Umowa została zawarta pomiędzy wnioskodawczynią a Abrahamem Israelem S., działającym przez pełnomocnika Joela K. Pełnomocnictwo zostało udzielone w dniu 27 listopada 2005 r. przed izraelskim notariuszem, a dokument pełnomocnictwa został zaopatrzony w apostille.
Referendarz sądowy oddalił wniosek o wpis, wskazując, że Konwencja znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych sporządzonej w dniu 5 października 1961 r. w Hadze (Dz.U. z 2005 r. Nr 112, poz. 938 i 939 - dalej: "Konwencja"), która weszła w życie w stosunku do Polski w dniu 14 sierpnia 2005 r., nie zniosła wymogu legalizacji dokumentów urzędowych dotyczących przeniesienia własności nieruchomości położonych w Polsce, o którym mowa w art. 1138 zdanie drugie k.p.c. Klauzula apostille nie gwarantuje zgodności dokumentu z prawem miejsca jego wystawienia. Sąd nie znalazł podstaw do przeprowadzenia postępowania w celu ustalenia treści prawa miejsca wystawienia dokumentu pełnomocnictwa zgodnie z art. 1143 k.p.c.
Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza rozpoznający skargę wnioskodawczyni na czynności referendarza podzielił przedstawiony wyżej pogląd i postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2006 r. skargę oddalił.
Rozpoznając apelację wnioskodawczyni od tego postanowienia, Sąd Okręgowy w Krakowie powziął wątpliwości wyrażone w treści zagadnienia prawnego przedstawionego Sądowi Najwyższemu postanowieniem z dnia 12 grudnia 2006 r. Podniósł, że na gruncie art. 2 Konwencji powstaje pytanie, czy klauzula apostille zastąpiła dotychczasową legalizację zagranicznych dokumentów urzędowych. (...)

Uzasadnienie prawne
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozstrzygnięcie problemu przedstawionego przez Sąd Okręgowy wymaga wykładni i analizy przepisów sporządzonej w Hadze w dniu 5 października 1961 r. Konwencji znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych, do której Polska przystąpiła 15 października 2004 r. z mocą obowiązującą od dnia 14 sierpnia 2005 r. Należy przypomnieć, że ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 91 ust. 1 Konstytucji).
Zgodnie z art. 2 Konwencji, każde umawiające się państwo zwolni z legalizacji dokumenty, do których ma ona zastosowanie i które mają być przedłożone na jego terytorium. Dla celów Konwencji legalizacja oznacza jedynie czynność, przez którą przedstawiciel dyplomatyczny lub urzędnik konsularny państwa, w którym dokument ma być przedłożony, poświadcza autentyczność podpisu, charakter, w jakim działa osoba podpisująca dokument i, w razie potrzeby, tożsamość pieczęci lub stempla, którym jest on opatrzony. Artykuł 3 w ust. 1 stanowi, że jedyną czynnością, która może być wymagana w celu poświadczenia autentyczności podpisu, charakteru, w jakim działa osoba, która podpisała dokument, oraz, w razie potrzeby, tożsamość pieczęci lub stempla, którym opatrzony jest dokument, jest dołączenie apostille określonej w artykule 4, wydanej przez właściwy organ państwa, z którego dokument pochodzi. W art. 3 ust. 2 zawarty został wyjątek od wyłączności apostille, jednak może on polegać jedynie na złagodzeniu wskazanych wymagań. Istota Konwencji wyraża się zatem w tym, że każde umawiające się państwo zwalnia z obowiązku legalizacji dokument sporządzony na terytorium jednego z państw-stron Konwencji, jeżeli dokument ten ma być przedstawiony na terenie innego państwa-strony Konwencji.
W kodeksie postępowania cywilnego uregulowanie dotyczące sytuacji urzędowych dokumentów zagranicznych oraz konieczności ich uwierzytelniania (legalizacji) zawarte jest w art. 1138, z którego wynika, że zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z urzędowymi dokumentami polskimi. Zagraniczne dokumenty urzędowe podlegają jednak obowiązkowi uwierzytelnienia przez polskie przedstawicielstwo dyplomatyczne lub polski urząd konsularny, jeżeli dotyczą przeniesienia własności nieruchomości położonej w Polsce albo też dokument wywołuje wątpliwości co do swojej autentyczności. Z uregulowania tego wynika, że jeśli chodzi o moc dowodową zagranicznych dokumentów, to ich legalizacja - poza dwoma wyjątkami - nie jest wymagana.
Po przystąpieniu Polski do Konwencji haskiej wymóg uwierzytelniania przez polskie przedstawicielstwo dyplomatyczne lub polskie przedstawicielstwo konsularne zagranicznych dokumentów urzędowych dotyczących przeniesienia własności nieruchomości położonych w Polsce oraz budzących wątpliwości co do swojej autentyczności nie został wyeliminowany, ale, w odniesieniu do dokumentów sporządzanych na terenie państwa-strony Konwencji i przedstawianych w Polsce, zastąpiony obowiązkiem dołączenia apostille wydanej przez właściwy organ państwa, z którego dokument pochodzi. Obowiązek uwierzytelnienia pozostał w sytuacjach, w których dokument zostaje sporządzony na terytorium państwa niebędącego stroną Konwencji haskiej.
Za przyjęciem powyższego stanowiska przemawiają dwa zasadnicze argumenty. Po pierwsze, treść preambuły Konwencji, która stanowi wyraźnie, że celem państw-sygnatariuszy jest zniesienie wymogu dyplomatycznej lub konsularnej legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych. Wykładnia wskazująca, że ratyfikowanie przez Polskę Konwencji nie oznacza wyłączenia obowiązku uwierzytelniania dokumentów, o których mowa w art. 1138 zdanie drugie i trzecie k.p.c., przez polskie przedstawicielstwo dyplomatyczne lub konsularne, pozostawałaby w sprzeczności z istotą i celem Konwencji. Ratyfikowanie Konwencji zmierzającej do uproszczenia obrotu spowodowałoby przy tym dalsze sformalizowanie i utrudnienie obrotu, gdyż zainteresowany musiałby przedstawiać dwie klauzule: apostille, o której mowa w art. 3 ust. 1 Konwencji, oraz uwierzytelnienie dokonane przez polskie przedstawicielstwo dyplomatyczne lub konsularne.
Po drugie, za przyjęciem przedstawionego wyżej poglądu przemawia treść art. 3 ust. 2 oraz art. 9 Konwencji. Z art. 3 ust. 2 wynika, że możliwe jest jedynie złagodzenie obowiązku uzyskania apostille, z art. 9 natomiast, że na każdym umawiającym się państwie ciąży obowiązek podjęcia niezbędnych środków w celu zapobieżenia dokonywaniu legalizacji przez ich przedstawicieli dyplomatycznych lub urzędników konsularnych w przypadkach, w których Konwencja przewiduje zwolnienie z tego wymogu.
Zakres przewidzianej Konwencją legalizacji ogranicza się do poświadczenia autentyczności podpisu, charakteru, w jakim działa osoba, która podpisała dokument, oraz, w razie potrzeby, tożsamości pieczęci lub stempla, którym opatrzony jest dokument (art. 2 i 3 ust. 1 Konwencji). Legalizacja ta nie obejmuje zatem poświadczenia zgodności formy dokumentu z prawem miejscowym, a co ma istotne znaczenie ze względu na treść art. 12 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. - Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz. 290 ze zm. - dalej: "p.p.m."). Niezbędne jest zatem odniesienie się do powstających na tym tle problemów.
Artykuł 12 p.p.m. stanowi, że forma czynności prawnej podlega prawu właściwemu dla tej czynności, wystarczy jednak zachowanie formy przewidzianej przez prawo państwa, w którym czynność zostaje dokonana. W odniesieniu do wymagań dotyczących formy udzielenia za granicą pełnomocnictwa do zawarcia umowy przenoszącej własność nieruchomości położonej w Polsce przepis ten, jako zawierający normę o charakterze ogólnym, znajduje zastosowanie, brak bowiem w Prawie prywatnym międzynarodowym przepisu szczególnego odnoszącego się do pełnomocnictwa (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 1998 r., I CKN 345/97, OSNC 1998, nr 9, poz. 137 oraz z dnia 8 stycznia 2004 r., I CK 39/03, OSNC 2005, nr 2, poz. 33). Oznacza to, że w wielu przypadkach powstanie konieczność badania, czy udzielone pełnomocnictwo odpowiada pod względem formy wymaganiom przewidzianym w prawie państwa, w którym czynność prawna została dokonana. Wobec tego, że opatrzenie zagranicznego dokumentu urzędowego zawierającego takie pełnomocnictwo, apostille poświadcza autentyczność podpisu, charakter, w jakim działała osoba, która podpisała dokument, oraz, w razie potrzeby, tożsamość pieczęci lub stempla, którym opatrzony jest dokument, nie zawiera stwierdzenia zgodności formy dokonanej czynności z prawem państwa, w którym czynności tej dokonano, powstaje konieczność badania tej kwestii przez sąd. Należy zdecydowanie odrzucić, wskazywaną w doktrynie, możliwość przyjęcia swoistego domniemania, wynikającego z opatrzenia dokumentu apostille, że istnieje zgodność dokumentu (a raczej czynności prawnej w nim zawartej) z prawem miejsca jego wystawienia. To, że osoba urzędowa podpisała dokument publiczny, nie oznacza zgodności dokonanej, objętej tym dokumentem, czynności prawnej z obowiązującym prawem miejsca wystawienia dokumentu.
Przyjęcie, że sąd obowiązany jest ustalać treść prawa obcego i badać zgodność formy przedstawionego dokumentu z prawem miejsca jego wystawienia, może budzić wątpliwości, gdy chodzi o postępowanie wieczystoksięgowe. (...)
Przepis art. 1143 k.p.c. przewiduje dwie możliwości ustalania treści prawa obcego, które ma zostać zastosowane w sprawie, oraz obcej praktyki sądowej. Przede wszystkim sąd może zwrócić się do Ministra Sprawiedliwości o udzielenie tekstu prawa obcego, które ma zostać zastosowane przez sąd polski oraz o wyjaśnienie obcej praktyki sądowej. Ponadto, dla osiągnięcia tego samego celu, sąd może skorzystać z opinii biegłego.
Treść art. 1143 § 1 k.p.c. pozwala wnioskować, że w razie powstania w toku postępowania potrzeby sięgnięcia przez sąd polski do prawa obcego, sąd ma obowiązek ustalić treść tego prawa, a gdy nie jest w stanie tego dokonać samodzielnie, może skorzystać z regulacji przewidzianej w art. 1143 § 1 i 3 k.p.c. Należy podzielić wyrażony w doktrynie pogląd, że zebranie informacji o treści prawa obcego jest obowiązkiem sądu, a strona może być w tym zakresie pomocna, jednak nieprzedstawienie przez nią stosownych informacji nie może rodzić ujemnych skutków (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2004 r., II CK 489/03, "Izba Cywilna" 2005, nr 3, s. 54, oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 1999 r., I ACa 780/99, "Prawo Gospodarcze" 2000, nr 8, s. 48).
Należy zatem stwierdzić, że w toku postępowania rola stron (uczestników) w zakresie ustalania prawa obcego jest ograniczona, gdyż sąd - w razie potrzeby zastosowania tego prawa - ma obowiązek, zarówno w procesie, jak i postępowaniu nieprocesowym, ustalić jego treść, a także, w miarę potrzeby, obcą praktykę sądową i ewentualnie stwierdzić stosowanie wzajemności przez państwo obce.
Jeżeli nie jest w stanie dokonać tego samodzielnie, może skorzystać z drogi uregulowanej w art. 1143 k.p.c. Obowiązek taki istnieje także w postępowaniu wieczystoksięgowym, gdyż brak w tym zakresie przepisu szczególnego uchylającego ten obowiązek. Zawarte w art. 1143 k.p.c. określenie "potrzeba stosowania przez sąd polski prawa obcego" powinno być zatem rozumiane szeroko i obejmować także dokonanie ustaleń określonych w art. 12 p.p.m.
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).


Copyright: © 2008 Kancelaria Adwokacka Adwokat Piotr Stączek | Zastrzeżenia prawne
Kancelaria Adwokacka w Warszawie