W przypadku procesów sądowych w Polsce dla osób mieszkających za granicą można podać kilka przydatnych informacji:

1. Pełnomocnik dla doręczeń w kraju.
2. Pełnomocnik do prowadzenia sprawy
3. Możliwość przesłuchania za granicą

Należy przede wszystkim powiadomić sąd polski (jeśli jeszcze o tym nie wie), że mieszka się za granicą i podać adres dla doręczeń wszelkiej korespondencji z sądu w Polsce. W tym celu należy ustanowić tzw. pełnomocnika dla doręczeń może być to ktokolwiek (nie tylko adwokat, ale również ktoś z rodziny, znajomy lub jakaś inna osoba). Jeśli tego się nie uczyni wtedy sąd nie będzie już wysyłał pism za granicę, ale po prostu pozostawi egzemplarz do wysł – może być to

 Podstawa prawna:

Kodeks postępowania karnego:

• Art. 138. Strona, a także osoba niebędąca stroną, której prawa zostały naruszone, przebywająca za granicą, ma obowiązek wskazać adresata dla doręczeń w kraju; w razie nieuczynienia tego pismo wysłane na ostatnio znany adres w kraju albo, jeżeli adresu tego nie ma, załączone do akt sprawy uważa się za doręczone

Kodeks postępowania cywilnego

Art. 1135.
• § 1. Strona zamieszkała za granicą, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Polsce, obowiązana jest wskazać w Polsce pełnomocnika do doręczeń.
• § 2. W razie niewskazania pełnomocnika do doręczeń, przeznaczone dla tej strony pisma sądowe pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Stronę należy o tym pouczyć przy pierwszym doręczeniu. Strona powinna być również pouczona o możliwości złożenia odpowiedzi na pismo wszczynające postępowanie i wyjaśnień na piśmie oraz o tym, kto może być ustanowiony pełnomocnikiem.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Art. 299.
• § 1. Strona zamieszkała za granicą, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy, obowiązana jest wraz z wniesieniem skargi ustanowić pełnomocnika do doręczeń.
• § 2. W razie niedopełnienia obowiązku, o którym mowa w § 1, pisma w postępowaniu sądowym pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia.
• § 3. Jeżeli ze skargi wynika, iż uczestnikiem postępowania sądowego jest osoba zamieszkała za granicą sąd, doręczając odpis skargi zawiadamia tę osobę o obowiązku, o którym mowa w § 1.
• § 4. Przepisów § 1-3 nie stosuje się, jeżeli inaczej stanowi umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną.

Zamieszkanie za granicą może spowodować, że jest znacznie utrudnione prowadzenie procesu na odległość. Dlatego warto rozważyć ustanowienie pełnomocnika również do prowadzenia sprawy, a nie tylko dla doręczeń. Najlepiej żeby pełnomocnikiem został profesjonalny prawnik (np. adwokat), ale przy prostszych sprawach cywilny może to być też ktoś z rodziny. Korzystanie z usług pełnomocnika pozwala na bieżące monitorowanie stanu sprawy, szybkie reagowanie na zdarzenia procesowe, zastępstwo na rozprawach sądowych itd.

 Podstawa prawna

Kodeks postępowania karnego

• Art. 82. Obrońcą może być jedynie osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury.

Kodeks postępowania cywilnego

Art. 87.
• § 1. Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.
• § 2. Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nie posiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Osoba prawna prowadząca, na podstawie odrębnych przepisów, obsługę prawną przedsiębiorcy, osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej może udzielić pełnomocnictwa procesowego - w imieniu podmiotu, którego obsługę prawną prowadzi - adwokatowi lub radcy prawnemu, jeżeli została do tego upoważniona przez ten podmiot.
• § 3. W sprawach o ustalenie ojcostwa i o roszczenia alimentacyjne pełnomocnikiem może być również przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji społecznej, mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie. Minister Sprawiedliwości określa, w drodze rozporządzenia, wykaz tych organizacji społecznych.
• § 4. W sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego pełnomocnikiem rolnika może być również przedstawiciel organizacji zrzeszającej rolników indywidualnych, której rolnik jest członkiem.
• § 5. W sprawach związanych z ochroną praw konsumentów pełnomocnikiem może być przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należy ochrona konsumentów.
• § 6. W sprawach związanych z ochroną własności przemysłowej pełnomocnikiem twórcy projektu wynalazczego może być również przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należą sprawy popierania własności przemysłowej i udzielania pomocy twórcom projektów wynalazczych.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

• Art. 35. § 1. Pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne.

Jeżeli istnieją problemy w osobistym stawieniu się przed sądem polskim można skorzystać z przesłuchania przed konsulem polskim za granicą (dotyczy to jednak tylko obywateli polskich). Należy w tym celu złożyć stosowny wniosek do sądu uzasadniony np. wysokimi kosztami podróży, stanem zdrowia czy powodami zawodowymi.
Cudzoziemcy (jak również obywatele polscy) mogą być przesłuchiwani przed sądami w innych krajach na wniosek polskich sądów w drodze tzw. pomocy prawnej. Wystarczy w tym celu złożyć odpowiedni wniosek do sądu polskiego.

 Podstawa prawna

Ustawa z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej

• Art. 18.
  1. Na wniosek sądu lub innego właściwego organu Rzeczypospolitej Polskiej konsul:
     1. doręcza pisma i inne dokumenty;
     2. przesłuchuje strony, podejrzanych, świadków i biegłych;
     3. przekazuje do wykonania sądom i innym organom państwa przyjmującego wnioski o udzielenie pomocy prawnej.
  2. Czynności wymienione w ust. 1 pkt 1 i 2 konsul wykonuje, stosując odpowiednio właściwe przepisy prawa polskiego, jeżeli odbiorca pisma lub innego dokumentu albo osoba, która ma być przesłuchana, jest obywatelem polskim i zgadza się dobrowolnie przyjąć pismo lub inny dokument albo złożyć zeznanie, wyjaśnienie lub opinię.

Konwencja o przeprowadzaniu dowodów za granicą w sprawach cywilnych lub handlowych, sporządzona w Hadze dnia 18 marca 1970

• Artykuł 1
  W sprawach cywilnych lub handlowych sąd jednego Umawiającego się Państwa może żądać we wniosku o przeprowadzenie dowodów, zgodnie z postanowieniami własnego prawa, od właściwego organu innego Umawiającego się Państwa przeprowadzenia dowodu lub wykonania innych czynności sądowych.